سخنان بزرگمهر

پادشاهان مردم دوست برگزيدگان پروردگارند . بزرگمهر بختگان



مال هم مايه سربلندي و آسايش است ، و هم سبب خواري و پريشاني . اگر به آيين خرد صرف شود آفريننده شادي و برآورنده نام نيك است ، اما اگر بنهند و نخورند يا چنانكه بايد بكار نبرند بهاي سنگ و گوهر شاهوار يكي است . بزرگمهر بختگان



اگر اميدواري كه رنجت بار نيكو دهد هرگز گفتار آموزگاران را خوار مدار و از فرمانشان سر مپيچ . بزرگمهر بختگان



توانگر كسي است  كه به آنچه خداوند توانا نصيبش كرده خرسند باشد . زيرا شوريده بخت تر و پراكنده خاطرتر از آزمند كسي نيست . بزرگمهر بختگان



بيدارترين ، هشيارترين ، و پسنديده ترين كسان ، داناي سالخورده اي باشد كه دانش به تجربت آموخته است . بزرگمهر بختگان



آنكه در طلب كمال است بايد خرد ور و با دانش باشد . بزرگمهر بختگان



 به بسيار گفتن آبروي خود مبر . بزرگمهر بختگان



خوشا به حال پيمان منشاني كه وجودشان به پيرايه پاكي و شرم آراسته شده . بزرگمهر بختگان



اگر پرسند كيستي بايد هنرهاي خويش را بشماري . بزرگمهر بختگان



بايد پيوسته به پروردگار بي همتا رو آوريم ، در هر كاري او را بينا دانيم و باور كنيم كه روزي ده مختار اوست . بزرگمهر بختگان



آز مايه نگراني و تشويش خاطر است . بزرگمهر بختگان



در حق كسي كه قدر نيكمردي نشناسد نيكي نشايد . بزرگمهر بختگان



گشاده دلان بختيارانند . بزرگمهر بختگان



آسوده حال كسي است كه بردبار است . بزرگمهر بختگان



آن كه آرزوي سروري دارد بايد هنر بسيار داشته باشد. بزرگمهر بختگان



هرگز در كژي و كاستي نمي كوبد و جز ره رادي و راستي نمي پويد . بزرگمهر بختگان



هفت چيز نشان بي خردي است : خشم آوردن بر بي گناه ، بخشش به ناسزاوار ، ناسپاسي به يزدان ، پراكندن راز ، دست زدن به كار ناسودمند ، اعتماد به مردمان نا استوار ، لجاج و ستيهندگي در درغگويي . بزرگمهر بختگان



كسي كه در انجمن خاموش بماند دل آسوده است . هوش و دل و جان از شنيدن و به خاطر سپردن سخن دانندگان توشه مي يابد . بزرگمهر بختگان



هنر خردمند در اين است كه عيب خويش را دريابد و به رفع آن بكوشد . بزرگمهر بختگان



چون به كسي اجازه دادي كه در حضورتو سخن بگويد بر او درشتي و تندي مكن و بمان تا سخنش را به پايان برد . بزرگمهر بختگان



چون دل راست انديش و زبان راستگو باشد در كاستي و نادرستي بسته مي شود . بزرگمهر بختگان



از دانش آموختن هيچ زمان ناآگاه ممان ، گرچه در اين راه رنجها كشي ، مبادا كه دلت از آموختن ناتوان و آشفته گردد .  بزرگمهر بختگان



خرد ، آدمي را گرانبهاترين چيز است ، و خداوند خرد در هر دو جهان كامروا و سرافراز است . و اگر از خلعت خرد محروم بود دانش بجويد ، چه دانشور سرور سروران است . و اگر از آن هم بي بهره بود بايد دلير باشد و در ميدان نبرد بي باك باشد تا در نظر پادشاه گرامي ، و پيوسته شاد و فرمانروا باشد .و اگر اين نيز نداشت  ديگر درخور زنده ماندن نيست ، و بهتر است كه مرگ وي را دريابد .   بزرگمهر بختگان



آنكه در آموختن جهد نمي كند هرگز نبايد در انجمن دانايان لب به گفتار بگشايد . بزرگمهر بختگان



دوستان براي نخجير دشمنان چون تير و پيكان اند . بزرگمهر بختگان



در نظر خردمند شاديي كه غم به دنبال دارد بي ارزش است .  بزرگمهر بختگان



تن به تن آساني و كاهلي نبايد سپرد . كاري باش و از اين راه شادي  و آسايش فراهم كن .   بزرگمهر بختگان



چون بخشنده اي با مستحق بخشش و كرم كرد در دل احساس شادي و فرح كند ، و ببالد . اما نيكي كردن به ناسزاوار روا نيست ، چه او هرگز قدر احسان را نمي شناسد و همچنانكه از خار خشك گل نمي رويد ، ارج نهادن به نيكي را نمي داند . اگر از گنگي يا كري چيزي بپرسيم دور نيست كه به گونه اي پاسخ گويد ، اما نشدني است كه نااهل و ناسزاوار قدر احسان را بشناسد و سپاس گويد . بزرگمهر بختگان



بد نژادان و بدگوهران  اشتباه كار را بايد از درگاه خويش براند تا نيكان از گزندشان در امان بمانند .  بزرگمهر بختگان



شهرياري در خور آفرين است كه مردمان راستگو و پرهيزگار از او  گزند نيابند . و شرانديشان و بدان از بيمش اشتباه  و گناه نكنند . بزرگمهر بختگان



رشك بردن زهر جان است ، و همنشيني و همزباني با مردمان سخن چين و دو روي پر گزند . بزرگمهر بختگان



اگر كسي نه در وقت ضرورت سخن گفت قدرش شكسته مي شود .  بزرگمهر بختگان



خردمند به چيزي كه اگر به دستش نيايد غمگين و دلازرده مي شود ، هرگز دل نمي بندد . بزرگمهر بختگان



گرانبهاترين خلعت ايزدي خرد است . اگر زورمندي بي خرد باشد در حقيقت ناتوان و خوار و بي خريدار است . بزرگمهر بختگان



مرگ نادان به از زندگي اوست . بزرگمهر بختگان



اگر روزي به چيزي نيازمند شدي به ملك و مال و ديگر اسباب حشمت و بزرگي خويش مناز . به كار و پيشه اي بپرداز كه نامت سبك و ننگين نشود . بزرگمهر بختگان



دوستي براي خود برگزين كه به گاه سختي و درماندگي مددكارت باشد. بزرگمهر بختگان



در نظر مردم سخن سنج قدر سخن بيش از گنج است . بزرگمهر بختگان



كوشيدن به كار ناشدني خلاف خرد است كه در آهن به آب رخنه نتوان كرد . بزرگمهر بختگان



مبادا كه از دشمن همزور بيم كني ، اما اگر در نبرد سستي نمايي نگون بخت و شكسته مي شوي . بزرگمهر بختگان



بيهوده گوي در نظر هيچ كس قدر ندارد . بزرگمهر بختگان



ستوده و نيك فرجام كسي است كه دادگر و نيكنام و در كردار و گفتار به هنجار باشد . بزرگمهر بختگان



آنچه دلخواه همه است جز تن درستي نيست ، كه اگر كسي روزي از آن محروم شد آرزويي جز بدست آوردنش ندارد . بزرگمهر بختگان



فر و شكوه زماني فزوني مي يابد كه دانا نزدمان ارجمند باشد ، و كام بدخواه را به زهر بي اعتنايي بيالايم . بزرگمهر بختگان



برترين دانش ها يزدان پرستي است . بزرگمهر بختگان



دانايان روشندل مي دانند كه دوران زندگي دراز نيست ، تن آدمي از اين جهان است و روان از سراي ديگر . بزرگمهر بختگان



دل در آرزوي آنچه دسترسي بدان متصور نيست نبايد بست ، از آنكه مايه رنج تن و بلاي جان است . بزرگمهر بختگان



كسي در شمار دانايان است كه بر آنچه از دستش رفته افسوس نخورد  ، از نايافته به رنج نباشد ، چون در طلب مرادي با سختي رويا رو شود سست نگردد و دل به نااميدي نسپارد . بزرگمهر بختگان



خود را با هوس نزديك مكن كه خرد از تو روي بر مي تابد . بزرگمهر بختگان



اگر خرسند و رضا باشي زندگي به دلخواه مي سپاري . بزرگمهر بختگان



در آيين خرد در هر كاري انديشه بايد . بزرگمهر بختگان



براي آدمي دشمن دانا از دوست نادان بهتر است . بزرگمهر بختگان



ديو كين و ديو سخن چيني گزنده است . سخن چين هرگز جز به دروغ لب نمي گشايد . گفتارش هميشه بي فروغ است .دو روي و سخن چين از مهر يزدان بي بهره اند و از او در هراسند . بزرگمهر بختگان



هركس گوش نصيحت نيوش داشته باشد ، و دل به آموختن بسپارد ، بسا سخنان سودمند كه از دانايان بشنود . بزرگمهر بختگان



كسي كه زبانش را از بد گفتن باز دارد ، و دل هيچ كس را به گفتن سخنان زشت نيازارد . بزرگمهر بختگان



به نزديك خردمندان چهار چيز بر پادشاهان عيب است : ترسيدن در ميدان جنگ ، گريز از بخشندگي ، خوار داشتن راي خردمندان ، شتابزدگي و نا آرامي و بيقراري در كارها . بزرگمهر بختگان



سخني كه سودي در آن نيست نگفتن بهتر ، چه سخن بي سود در مثل مانند، آتشي است كه دودش بسيار و گرمي و فروغش سخت اندك باشد . بزرگمهر بختگان



براي نادان پيرايه اي سزاورتر و زيباتر از خاموشي نيست . بزرگمهر بختگان



فرخنده روزگار كسي است كه اهرمن او را از راه راست بيرون نبرد و همواره بي گناه زندگي كند . بزرگمهر بختگان



كسي كه به حكمت پروردگار معتقد و خستو باشد به بد ونيك روزگار نمي پردازد چنين بنده اي در پرستيدن يزدان بيشتر مي كوشد و از بد سكالي و پيروي ديوان مي پرهيزد ، ناكردني نمي كند و از رنجه كردن بي گناهان بيزاري مي جويد . بزرگمهر بختگان


نام جستن بي دليري ميسر نمي گردد ، و زمانه از بددلان بيزار است . بزرگمهر بختگان



اگر شاه به تو مهربان باشد دلير و گستاخ مشو ، از آنكه طبع شاه چون آتش است و دل شير از آن مي هراسد . بزرگمهر بختگان



اگر  كوه با همه سنگيني و عظمت و صلابت  كه وي راست فرمان شاه را سبك دارد تيره راي خيره سري بيش نيست . بزرگمهر بختگان



به هنگام نبرد هوشيار و نگهدار تن خويش باش . چون دشمن در برابر تو ايستاد بر آشفته مشو و تدبير نيكو كن .  بزرگمهر بختگان



دل كسي كه خاطر شاه دادگر از او مكدر باشد جايگاه ديو است . بزرگمهر بختگان



هر كس را سرنوشتي مقدر است . يكي روز و شب در طلب سربلندي و سروري به جان  مي كوشد و بهر ه اش جز خستگي و فرسودگي و نامرادي چيزي نيست . به تعبير ديگر در كنار چشمه روشن و گوارا تشنه  مي ماند. از سوي ديگر بي هنري بختيار ، بي آنكه تن به كار و كوشش بسپارد ، روزگار بر او مي خندد و از همه گونه آسايش و آرامش برخوردار مي گردد . پروردگار چنين خواسته و تدبير بر تقدير كارگر نمي افتد . بزرگمهر بختگان



دانش برترين داده هاي يزدان پاك است . خردمند هميشه سرور است ،  بزرگمهر بختگان



هر كه تن درست و نيرو دارد هرگز سخن نادرست نمي گويد . دروغگويان همه بيمار و ناتوان و زبون اند . بزرگمهر بختگان



آنكه طالب آسايش جان و تن است بايد شكيبا و بردبار باشد ، در دوستي  و داد و ستد با مردم كژي و كاستي و فريبكاري نكند . چون گناهي از كسي بيند و بر او دست يابد ببخشد ، و كينه خواه و تيز خشم و دشمن سوز و نا بردبار نباشد .  بزرگمهر بختگان



آنكس بر خويشتن نگهبان دارد كه براي رسيدن به هوس و آرزوهاي كوچك  قدر نيكخويي و جوانمردي را نشكند ، و اگر فزوني و كاميابي بد روزگار را ديد تن به پستي و زبوني نسپارد .  بزرگمهر بختگان



بخشنده نيكخوي آن كس است كه به بخشش جانش را آراسته گرداند . دور از جوانمردي است كه بخشنده بر آن كسي كه چيزي به او داده يا خيري رسانده منت نهد . بزرگمهر بختگان



ده چيز بر ده گروه خاصه بر دانش پژوهان نكوهيده است : دروغ گفتن به فرمانروا ، سپهبدي كه زر بر سپاه خويش نپراگند ، مرد سپاهي كه از پيكار بهراسد ، دانشمندي كه چون چيزي در نظرش مطبوع افتد دل به هوس سپارد و از گناه نترسد ، پزشكي كه خود بيمار و دردمند شود . تنك مايه اي كه به دروغ به سرمايه و دارايي خويش نازد ، سفله اي كه بر هر كس كه چيزي دارد رشك برد ، خردمندي كه زود خشم بود ، و به چيز كسان طمع ورزد ، كسي كه رهنمايي از نادان اميد دارد ، و آنكه كارگاه و يا بنيادي سترگ را به كاهلي سپارد ، و بي خردي كه خردجوي نباشد . بزرگمهر بختگان



آدمي بايد از گناه بپرهيزد ، هر چه را به خويش نمي پسندد به دوست و دشمن خود روا ندارد . بزرگمهر بختگان



خرد بر سر جان چون افسري تابنده است و مدارا و مهرباني به قدر همسنگ خرد است . بزرگمهر بختگان



آنكه به خداوند پاك و مهربان بيش از دگران اميد و بيم بسته است ، بيش از همه در خور ستايش است . بزرگمهر بختگان



روشندل  و نكته دان كسي است كه سخنان كوتاه و پر معني بگويد . بزرگمهر بختگان



دل  اهل دانش وقتي شاد مي گردد كه بردبار بوده و مردم بي شرم را به خويش نزديك نكند . بزرگمهر بختگان



زورمندترين  و پر گزنده ترين اهرمن آز است ، كه ديوي است ستمكار و دير ساز . بزرگمهر بختگان



خردمند  هرگز غم آنچه را  از دستش رفته نمي خورد ، حتي اگر عزيز ترين كسش مرد و وي را به خاك سپرد ، شكسته غم و درد نمي گردد ، ديگر آنكه مرد خردور از ناديدنيها چنان دل مي كند كه باد از بيد مي گذرد . بزرگمهر بختگان



همرزمان هوشيار اختيار كن ، و اگر خصم بر تو تيز گرديداز او برمتاب . اما چون يقين كردي كه در برابر او تاب پايداري نداري به جنگ مكوش و با خصم پر توان مياشوب . بزرگمهر بختگان



در خوردن اندازه نگهدار كه پر خوردن مايه زورمندي نيست .  بزرگمهر بختگان



چون دانستي كه خدا از خاكت آفريده كردنكشي و خود رايي مكن . بزرگمهر بختگان



اگر بخردي هرگز گرد بدي مگرد ، كه نيكوترين كسان آن بود كه بيرون و دترونش پاكيزه و نيك باشد . بزرگمهر بختگان



دل آدمي بنده آرزوست ، سرشتها يكسان نيست ، هر كس خويي دارد ، و جويا و خواهان چيزي است . بزرگمهر بختگان



خرد در نظر گاه مردمان آزاده و نيكخو جهان پر از شادي و شكوه مي نمايد . بهره خردمندان و اميد واران هميشه شادكامي است .  بزرگمهر بختگان



دبير اگر رايمند و هوشمند باشد ، خط نيكو بنويسد ، كم گو ، پارسا، شكيبا ، با دانش ، راستگوي، وفادار ، و  تازه روي باشد شرف همصحبتي فرمانروا را مي يابد . بزرگمهر بختگان



هر كه را زر و سيم و خواسته است بايد در خرج كردن اندازه نگهدارد ، نه چندان گشاده دست باشد كه مدتي كوتاه بي چيز و بينوا گردد ، و نه چندان در نگهداري آن بكوشد و برخود سخت بگيرد كه به مال اندوختن و خست طبع منسوب و  معروف شود . بزرگمهر بختگان



هرگز سخني كه خرد نپسندد بر زبان مياور . بزرگمهر بختگان



دانا  هرگز برده و زبون خواسته نمي شود ، و در راه اندوختن مال ، خويش را در تنگي و رنج نمي افگند .اما خصم خرد و روان روشن ، كردار بد است . بزرگمهر بختگان



شتاب زدگي از سبكساري باشد ، و هر كه شتابزده باشد و آهستگي ندارد همواره پشيمان و غمناك باشد ، و مردم سبكسار در چشم مردمان حقير باشد . بزرگمهر بختگان



فرو ريزي سلسله هاي بزرگ از آن جهت است كه بر كارهاي بزرگ  كاردان خُرد و نادان گماشتند ، و ديگر آن كه دانش را و اهل دانش را دشمن داشتندي  . بزرگمهر بختگان



خردوران هميشه به راه آزادگان و راستان مي روند . بزرگمهر بختگان



خود رايي و خودبيني ، همه كام و مراد خود طلبيدن و ديگران را نامراد و خوار و زبون خواستن ، راه اهرمن ، و دل به بهي و نيكي سپردن راه يزدان است . بزرگمهر بختگان



آنكه پيروي  خرد است دل به هوس نمي سپارد . بزرگمهر بختگان



هر كه را جان نگهبان تن باشد و خرد به او فرمانروايي كند زندگيش سراسر آسايش و روشني است. بزرگمهر بختگان



توانگر راستين كسي است كه آز در دلش راه نيافته است . بزرگمهر بختگان



شاه به دانايي و خاطر نگهداشتن مردمان نامبردار است نه به خودستايي و كبر و خودبيني و بيدادگري . بزرگمهر بختگان



 پرحرف را كه دشمن راستي و خصم روان پاك است هرگز نپذير . بزرگمهر بختگان



بيزاري بجوي از كسي كه دريغش مي آيد كه كسي از نيكي و ياري كس ديگر بهره يابد ، نه دانشور است و نه مي خواهد كه از دانش ديگران سود جويد . بزرگمهر بختگان



داناي روشندل كسي است كه به فرمان ديو از راه يزدان پاك جهان آفرين برنگردد. بزرگمهر بختگان



آنكه  خشم بر او چيره نشود و بر گنهكار سخت نگيرد از گزند در امان است . بزرگمهر بختگان



ديو خشم چنان پر جوش و خروش است كه هوش و خرد را زبون خويش مي كند . ديوي پر آژنگ چهر كه به هيچ مهرباني آرام نگيرد . بزرگمهر بختگان



هر كس از بند آز برهد ، و پيوسته بي نياز بماند براستي نيكبخت است . بزرگمهر بختگان



 ناسپاس راي و شرم ندارد . بزرگمهر بختگان



خرد در پيكار با ديوان برنده ترين سلاح ها ااست  در برابر شمشير تيز ديو  ، خرد جوش است و جان بدان روشن . بزرگمهر بختگان



درگاه فرمانروا بسان درياست ، جوينده اي از دريا ريگ به كف مي آورد و ديگري دُر شاهوار . بزرگمهر بختگان



كسي كه بنده گنج و درم نباشد هرگز پراگنده خاطر و دژم نمي گردد . بزرگمهر بختگان



هيچكس پر آوازه و به نيكي سمر نمي گردد مگر آنكه از بديها بپرهيزد . بزرگمهر بختگان



براي رسيدن به هدف و مقصود بهترين راه آن است كه از راه راست رو نگر داند و از گناه بپرهيزد ، بي گمان آرام ، و كام و نام نصيبش مي شود .  بزرگمهر بختگان



كسي كه به آنچه دارد رضا و خرسند است هرگز رنج و تيمار و بدي در دلش راه نمي يابد . بزرگمهر بختگان



ارزش هر كس به قدر خرد اوست . بزرگمهر بختگان



مردم خوش منش خويشتن دار هميشه در نظر همگان گرامي اند .  بزرگمهر بختگان



خردمندي كه بخشنده و دانشور و دادگر و نژاده باشد هرگز بد خو نمي شود . بزرگمهر بختگان



گيتي همه فسانه و باد است ، و آنچه بر آدمي مي گذرد سراسر خواب و خيال را ماند ، آنچنانكه آدم وقتي از خواب بيدار مي شود از آنچه به خواب ديده اثر نمي يابد ، تلخيهاي و شيريني هاي زندگي نيز پايدار نمي ماند . بزرگمهر بختگان



سخنهاي بلند و نيكو را فراموش مكن كه سخن بر تخت شاهي تاج است . بزرگمهر بختگان



خرسندترين  آدم كسي است كه دل از مهر و موافقت گردان سپهر برگيرد . بزرگمهر بختگان



اميد ، آهستگي و ملايمت زندگي را روشن و شيرين مي كند ، خشم و تيزي مايه رنج و بلاست . آهسته رو از عيبجوي مي گريزد و شرم و آهستگي را دوست مي دارد . بزرگمهر بختگان



آن كس كه به آموختن كوشاتر و گوشش به دانش نيوشاتر است ، اميدوارترين كسان است . بزرگمهر بختگان



كسي لياقت سرفرازي و سروري  را دارد كه فروتن ، بخشنده باشد ، بكوشد ، بجويد ، با همراهان همدل در طلب دانش و تجربه سفر كند ، و هميشه با همه كس به مدارا و آهستگي رفتار نمايد . بزرگمهر بختگان



كسي كه دلش از بيم نداري و بينوايي نلرزد  وجودش هميشه لبريز شادي است . بزرگمهر بختگان



بد خو چنان به رنج اندر است كه از زندگاني و تندرستي و خواسته لذت نمي برد . بزرگمهر بختگان



سنگين ترين چيزها براي آدم بار گناه است . بزرگمهر بختگان



بهترين خو سازش و آشتي خواهي است . بزرگمهر بختگان



هر كه نيك نهاد و پاك منش و كوشا باشد ، به آنچه سزاوار است مي رسد . بزرگمهر بختگان



بيهوده گويان پند آموزند ، زيرا هشياران عيب ايشان را به ديده مي نگرند و از بيهوده گويي مي پرهيزند .  بزرگمهر بختگان